و ثالثاً اين دليل در رباى معاملى و در رباى قرضىِ غير پول جارى نيست . و رابعاً غزالى چون به همه چيز جنبه اخلاقى مىدهد ، خيلى جنبه اخلاقى و فردى داده است و خيال كرده كه ربا از آن جهت حرام است كه انسان پول را از آن جهت مىخواهد كه پول براى آن جهت قرار داده نشده است . تلويحاً مىخواهد بگويد هيچ علتى جز اين جهت ندارد . به موضوع * ( لاتَظلِمون و لاتُظلَمون ) * و موضوع * ( و ما اتيتم من رباً ليربوا فى اموال الناس ) * توجه نكرده است . بيان علامه طباطبايى در رباى توليدى : 3 . علامه طباطبايى توجه كرده‌اند كه دليل ايشان فقط در رباى مصرفى جارى است . در رباى توليدى بيانى ديگر ذكر كرده‌اند . ادله اى كه بالاجمال و الاشاره ذكر كرده‌اند از اين قرار است : الف . فأقل ما فيه انه يوجب انجرار المال تدريجاً الى المال الموضوع للربا من جانب . اين دليل [ را ] به تمركز ثروت و فاصله طبقاتى مىتوان تفسير كرد . خلاصه اش اين است كه لازمه ربا پيدايش سرمايه دارهاى بزرگ است ، لازمه ربا اضافه شدن ربح به سرمايه است . جواب اين است : در تجارت و مضاربه نيز چنين است . بعلاوه بايد ديد اصل ثروتى كه از ربا به دست آيد مشروع است و ثروت مشروع نيز نبايد متمركز شود ، يا اصل ثروتى كه از راه ربا به دست آيد نامشروع است . در صورت اول راه علاج آن اخذ ماليات است نه بستن راه تحصيل ثروت مشروع ، و صورت دوم را اين دليل بيان نمىكند . ب . و يوجب ازدياد رؤوس اموال التجارة و اقتدارها ازيد مما هى عليها بحسب الواقع .